| |
De Barometers voor de veiligheid van de voedselketen: Inleiding Afdrukbare versie |  Laatst bijgewerkt op
13.12.2023
 |
 |
| Waarom werden barometers voor de veiligheid van de voedselketen ontwikkeld? |
|
| |
Het laatste decennium vonden er ingrijpende
veranderingen plaats op het vlak van het beheer van de veiligheid van de
voedselketen, zowel op Europees als op nationaal niveau (bv. General
Food Law, de oprichting van het Belgisch Federaal Agentschap voor de
Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) en van de Europese
Voedselautoriteit EFSA, de implementatie van autocontrole).
Deze veranderingen hebben belangrijke inspanningen gevraagd aan alle
stakeholders van de voedselketen, waaronder de agro- en
voedingsindustrie, de landbouwers, en de overheid. Om de vruchten van
deze inspanningen na te gaan en om een algemeen beeld te krijgen van de
veiligheid van de voedselketen, ontwikkelde het Wetenschappelijk Comité
van het FAVV een concept om de veiligheid van de volledige voedselketen
te meten (van riek tot vork) (SciCom Advies 28-2010 + bijlagen; SciCom Advies 09-2011 + bijlagen; SciCom Advies 10-2011 + bijlagen).
Zowel de veiligheid van levensmiddelen (voedselveiligheid), als
dierengezondheid en plantengezondheid worden aldus beschouwd. De
barometers voor de veiligheid van de voedselketen omvatten bijgevolg
de barometer van de “voedselveiligheid”, de barometer “dierengezondheid”
en de barometer “plantengezondheid”.
Hoewel er reeds verschillende barometers zijn voor het meten van bv. de
kwaliteit van het milieu, de armoede en het fileleed, bestond er tot nu
toe nog geen barometer voor de veiligheid van de voedselketen, en is
deze barometer, die voor het eerst is uitgebracht in 2010, een primeur
voor Europa.
De barometers zijn bedoeld als praktisch meetinstrument om op eenvoudige wijze de veiligheid van de voedselketen jaarlijks te kunnen opvolgen en hierover op een duidelijke manier te kunnen communiceren. |
|
|
| Hoe de barometers interpreteren ? |
|
| |
De interpretatie van de barometers dient met de
nodige omzichtigheid te gebeuren. De waarde van iedere afzonderlijke
barometer is immers het resultaat van schommelingen van de betreffende
indicatoren. Het belang van de barometer dient dan ook vooral op langere
termijn gezien te worden wanneer het duidelijk zal worden welke
algemene trend de voedselveiligheid, dieren- en plantengezondheid in ons
land volgt. De barometers zijn een eenvoudig communicatiemiddel voor
het weergeven van de toestand van een bijzonder complexe situatie. |
|
|
| Meten van de veiligheid van de voedselketen: pressure-state-response model |
|
| |
Het meten en opvolgen van de veiligheid van de
voedselketen is gebaseerd op het 'Pressure-State-Response' (PSR) model
dat door de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling) werd ontwikkeld in de leefmilieusector. Bij toepassing
ervan op de voedselketen werden de volgende definities gebruikt:
- ‘Pressure’: de ‘druk’ die uitgeoefend wordt op de voedselketen en
die eventueel aanleiding kan geven tot nieuwe gevaren en/of risico’s,
- ‘State’: de actuele ‘toestand’ van de veiligheid van de voedselketen die weergegeven wordt door de barometer, en
- ‘Response’: de ‘reactie’ of de preventieve en corrigerende acties
die ondernomen kunnen worden om de veiligheid van de voedselketen nog
beter te garanderen.
De ‘Pressure’ en de ‘Response’ omkaderen met andere woorden de
barometers en geven de context weer waarbinnen de barometers
geïnterpreteerd moeten worden.
De ‘Pressure’ of druk die op de voedselketen wordt uitgeoefend,
komt uit verschillende hoeken. Zowel socio-economische en technologische
factoren, als omgevingsfactoren, milieu en internationale eisen kunnen
de veiligheid van de voedselketen beïnvloeden. Op basis van een enquête
bij de verschillende stakeholders, bleken de financiële en economische
druk en in veel mindere mate de klimaatverandering en de technologische
ontwikkelingen een belangrijke invloed te hebben.
De ‘Response’ of de reactie verwijst naar de beleidsmatige en
maatschappelijke beslissingen, keuzes die gemaakt of acties die genomen
worden om negatieve tendensen die zich voordoen met betrekking tot de
veiligheid van de voedselketen te beperken, bij te sturen of te
voorkomen. De ‘Response’ is moeilijker af te bakenen dan de ‘Pressure’
en is veelal afhankelijk van de invalshoek. Zo kunnen er zowel vanuit
het beleid als door de industrie of de consumenten preventieve en
correctieve acties ondernomen worden (bv. nieuwe regels en wetgeving,
kwaliteitslabels, technische/technologische aanpassingen, etc.).
Voor wat de ‘State’ betreft, is het de bedoeling dat de barometer
de toestand van de veiligheid van de hele voedselketen nl. van riek tot
vork, weergeeft. Naast voedselveiligheid dienen bijgevolg ook dieren-
en plantengezondheid in aanmerking genomen te worden. Echter, omdat deze
3 domeinen een verschillende benadering vereisen en niet noodzakelijk
altijd in directe relatie staan tot elkaar, werd ervoor gekozen om voor
elk een aparte barometer te ontwerpen. |
|
|
| Meer informatie |
|
| |
Advies 28-2010 van het Wetenschappelijk Comité waarin het concept uitgelegd wordt van de ontwikkeling van de barometer van de veiligheid van de voedselketen.
Advies 09-2011 van het Wetenschappelijk Comité waarin het concept uitgelegd wordt van de ontwikkeling van de barometer van de dierengezondheid.
Advies 10-2011 van het Wetenschappelijk Comité waarin het concept uitgelegd wordt van de ontwikkeling van de barometer van de plantengezondheid (fytosanitaire situatie).
Advies 11-2012 van het Wetenschappelijk Comité waarin de wegingsfactoren worden beschreven voor de indicatoren van de
barometers van de voedselveiligheid, van de dierengezondheid en van de
plantengezondheid (fytosanitaire situatie).
Measuring Food Safety and comparing self checking systems (PDF):
presentatie gegeven ter gelegenheid van het Internationaal symposium
‘Measuring Food Safety and comparing self checking systems’
(17/11/2010).
Measuring the safety of the food chain in Belgium: development of a barometer:
publicatie Baert K., Van Huffel X., Wilmart O., Jacxsens L., Berkvens
D., Diricks H., Huyghebaert A., Uyttendaele M., Food Research
International, May 2011, 44:4, 940-950.
Measuring
the perceived pressure and stakeholders' response that may impact the
status of the safety of the food chain in Belgium: publicatie Baert
K., Van Huffel X., Jacxsens L., Berkvens D., Diricks H., Huyghebaert
A., Uyttendaele M., Food Research International, August 2012, 48:1,
257-264.
Measuring the general phytosanitary situation: development of a plant health barometer:
publicatie Wilmart O., Van Huffel X., Diricks H., Huyshauwer V.,
Michelante D., Bragard C., Schiffers B., Pussemier L., Berkvens D.,
Höfte M., Uyttendaele M., European Journal of Plant Pathology, 2015,
141(2):349–360.
Measuring general animal health status: Development of an animal health barometer:
publicatie Depoorter P., Van Huffel X., Diricks H., Imberechs H.,
Dewulf J., Berkvens D., Uyttendaele M., Preventive Veterinary Medicine,
2015, 118(4): 341-350. |
|
|
